-
Showing posts with label Tata Bahasa. Show all posts
Showing posts with label Tata Bahasa. Show all posts

Sunday, July 15, 2012

Paribasa Kolot Baheula

Paribasa atawa pepatah anu geus diinformasikan sacara lisan turun temurun ti para karuhun (karuhun) pikeun bekel ngajalanan kahirupan.

1. Hubungan Jeung Sasama Mahluk
  • Ngeduk cikur kedah mihatur nyokel jahe kedah micarek (Trust - ngak kaci calikong, maling, nilep, dlsb... lamun mo nyokot hiji hal kudu saidin anu boga).
  • Sacangreud pageuh sagolek pangkek (Commitment, menepati pasini & consitent).
  • Kalakuan lunca linci luncat mulang udar tina tali gadang, omat kalakuan lali tina purwadaksina (integrity kudu nuturkeun étika anu aya)
  • Nyaur kudu diukur nyabda kudu di unggang (communication skill, nyarita kudu pas, écés, bermakna.. henteu asbun).
  • Kudu hade gogod hade tagog (Appearance kudu dijaga ambéh boga performance anu okeh sarta kudukalayan laku-lampahna --> John Robert Power ngalakonan training ieu maranéhanana boga
  • Kudu silih asih, silih asah jeung silih asuh (kudu silih mitresna, méré nasihat sarta mengayomi).
  • Pondok jodo panjang baraya (saha ogé walopun jodo urang tetep persaudaraan kudu tetep dijaga)
  • Kalakuan ngaliarkeun taleus ateul (ulah nyebarkeun isu hoax, memfitnah, dlsb).
  • Bengkung ngariung bongok ngaronyok (team works & solidarity dina hal nyanghareupan kasulitan / problems / masalah kudu di solve babarengan).
  • Bobot pangayun timbang taraju (Logic, kabéh anu dipigawé kudu pinuh tinimbangan fairness, logic, common sense, dlsb)
  • Séjén palid ku cikiih séjén datang ku cileuncang (Vision, Mission, Goal, Directions, dlsb... kudu aya tujuananu écés saméméh ngaléngkah).
  • Kudu nepi memeh indit (Planning & Simulation... kudu anjog saméméh indit, make sure kabéhanana ditiheula).
  • Taraje nangeuh dulang pinande (saban pancén kudu dilaksanakeun kalayan alus sarta bener).
  • Kalakuan pagiri- giri calik, pagirang- girang tampian (ulah berebut kakawasaan).
  • Kalakuan ngukur baju sasereg awak (Objektivitas, ulah nempo ti ngan kaca panon sorangan).
  • Kalakuan nyaliksik ku buuk leutik (ulah memperalat anu lemah/ rahayat jelata)
  • Kalakuan keok memeh dipacok (Ksatria, ulah mundur saméméh narékahan teuas).
  • Kudu bisa kabulu kabale (Gawul, kamana waé bisa menyesuaikan diri).
  • Mun teu ngopek moal nyapek, mun teu ngakal moal ngakeul, mun teu ngarah moal ngarih (Research & Development, Ngulik, Ngoprek, sagalana kudu paké uteuk sarta kudu terus di ulik, di tarapti, lamun geusditalungtik sarta dijadikeun hiji hal anu méré mangpaat pikeun kahirupan).
  • Cai karacak ninggang batu laun laun jadi dekok (Persistent, keukeuh, sumanget pantang mundur).
  • Neangan luang tipapada urang (Diajar néangan kanyaho ti pangalaman batur).
  • Nu séjén kudu dilainkeun nu enya kudu dienyakeun (speak the truth nothing but the truth).
  • Kudu paheuyeuk- heuyeuk leungeun paantay-antay leungeun (silih migawé bareng ngawangun kemitraan anu kuat).
  • Kalakuan taluk pedah laér tong hoream pedah anggang laér kudu dijugjug anggang kudu diteang (maju terusmundur).
  • Ka cai jadi saleuwi kadarat jadi salogak (Kompak / team work).
2. Hubungan Jeung Pangéran (Anu Maha Kawasa)
  • Mulih kajati mulang kaasal (kabéhanana asalna ti Anu Maha Kawasa anu maha murbeng alam, kabéhjelema baris balik kaasalna).
  • Dihin pinasti anyar pinanggih (kabéh kajadian geus ditangtukeun ku Anu Maha Kawasa anu sok ngajaga
  • Melak cabe jadi cabe melak bonteng jadi bonteng, melak hade jadi hade melak goréng jadi goréng (HukumAnu Maha Kawasa nyaéta sok ngajaga hukum-2na, naon anu dipelak éta pisan anu dituai, lamun urang melaksanajan saleutik elektron tetep baris diganjar kebaikan ogé, lamun urang melak keburukan mangkaogé anu dipibanda.... kira-2 naon anu geus urang pelak salila ieu sampai-2 Indonésia nyungseb seeeeeb.. )
  • Manuk hiber ku jangjangna jalma hirup ku akalna (Paké uteuk dina ngaléngkah, jieun naon Anu Maha Kawasa nyiptakeun uteuk lamun henteu dipaké minangka sakuduna).
  • Nimu luang tina burang (kabéh kajadian pasti aya hikmah/ mangpaatna lamun urang bisa nganggepanana ku cara anu positive).Omat urang kudu bisa ngaji diri (urang kudu bisa mengkaji diri sorangan ulah resep menyalahkan batur)
  • Urang kudu jadi ajug kalakuan jadi lilin (Ulah nepi ka urang kabeuleum ku kedalan urang, contona urangméré nasihat yagn alus ka batur tapi dina kanyataan sapoé- poé urang kabeuleum ku nasihat-2 anu urangbikeun ka anu séjén kasebut, kawas meujeuhnana lilin anu méré penerangan tapi milu kabeuleum abis babarengan seuneu anu dihasilkeun).
3. Hubungan Jeung Alam
  • Gunung teu meunang di lebur, sagara teu meunang di ruksak, buyut teu meunang di rempak (Sustainable Development ~ Gunung henteu kaci dihancurkan, sagara henteu kaci digarah sarta sajarah henteu kacikudu serasi jeung alam.).
  • Tatangkalan dileuweung téh kudu di pupusti (Tatangkalan di leuweung ituh kudu di hormati, kududibédakeun istilah dipupusti (dipihormat) kalayan dipigusti (di Tuhankan) loba anu salah harti di dieu).
  • Leuweung ruksak, cai beak, manusa balangsak (leuweung kudu dijaga, cinyusu kudu dimaintain lamunhenteu mangka manusa baris tunggara).
Sumber : http: // sunda. andyonline. net/2011/07/ paribasa-kolot-baheula.html

Saturday, January 07, 2012

Cinyusu Indung Keur Nu Hurung Nangtung

Karya : Endang Somalia

Anaking,
bruy bray béntang raweuy na gugunungan
rébuan cika-cika reup bray dina mahkota
suku nincak hurung ngaburicak
leungeun ngagandeuang cahyana mangpirang-pirang

Bral anaking
caangan dunya nu poék mongkléng
lantéraan haté nu simpé jempe
sangkan caang mabra kamana-mana
ambéh léngkah suku teu kabawa sakaba-kaba

Gur, seuneu geura hurungkeun
sangkan cai nyéngsréng dina sééng
suluhna satangkarak jagad
caina satungkebing langit

Jug, geura leumpang anaking
geura salusur tirilik pasir pangreureuhan lambak
geura kuribeng leuweung nu peteng
geura papaés kahirupan nepi ka écés
geura peuraykeun cimata nu ngagenduk na juru panon
sangkan palid salaksa bebendon

Bral… bral anaking
hariringkeun dangding ka éling
geura suarakeun gending panyaring

Tuesday, October 25, 2011

Wangsit Pangeran Papak

Wangsit ti Pangeran Papak (R. Wangsa Muhammad)
Tanggal: 8 April 1982. Katampi ku: R. Hidayat Suryalaga.


* Rumaksa ing jagat kabeh,
rumaksa ing kujur diri,
rumaksa taya petotna,
saking ati nu berbudi,
perceka ngagarap rasa,
nu nitis ti alam suci.

* Sujud tilu kana tilu,
opatna sahabat mami,
kalima pancering awak,
tujuh nema dina wujud,
salapan dadasar raga,
sawelas pungkasan diri.

* Puguh nuhun kudu kitu,
da eta jalaning suci,
kudu sabar ku cocoba,
kapan geus pasti geus jangji,
ulah luncat ti subaya,
wayahna peurih saeutik.

* Upama hirup geus wujud,
bakal karasa ku yakin,
aya teh dina teu aya,
teu aya teh dina saksi,
nyaksi yen ukur teu daya,
kumambang ka kersa Gusti.

* Rum arum sadarum jati,
jati jatining kang suci,
kapan aya papay raratan,
raratan wincikan lahir,
gumelar geus ti baheula,
di dunya ukur arulin.

* Muga estu ka satuhu,
ulah ngijing sembah salah,
tuluyna ruksak rohaka,
jadi jejerih ku bukti,
sagala sieun ku boa,
nuturkeun rungsing berewit.

* Kum, Ahum Wali Yang Agung,
Bis - Mim Waliyul diri,
Lam, Alip dina mamaras,
mangka buka mangka yakin,
da eta jejeran gelar,
tuturkeuneun nu perwinci.

* Opat teh sada awalna,
lima teh sada ahirna,
ayana di la illaha,
nema dina illalohu,
anjogna waliyulloh nu hakiki.

* Sumujud tuhu ka estu,
sumujud yakin hakiki,
sumembah di ka-Allah-an,
sumungkem di kahayatan,
insan sumujud ka insan,
Gusti sumujud ka Alloh.

* Mim, Dal, Mim, Nun.

Keur hidep:
iup bayu tiup rahayu,
angin leutik ti Lohmahfud,
jaregjeg raga sukmana,
cageur bageur hirup-hurip,
bray caang, bral geura miang,
sanghareupan nu hakiki.

* Kitu kuduna nu hirup,
mapay ka raratan diri,
ti mana mulang ka mana,
ti mendi balik ngajadi,
mun mulang rebo bawana,
balik ngahariring leutik.

* Turungtung tepi ka puhu,
paralak ku raga suka,
ditabeuh pinuh kadeudeuh,
Allohu - Allohu kula rek datang,
dalitkeun dina hakekat,
hayang nyurup puhu tungtung

Wednesday, June 29, 2011

Mengenal Sejarah Aksara Sunda Bag 2

Sistem penulisan Aksara Sunda Baku

 Aksara Swara



1. = a = é = i = o

2. = u = e = eu

b. Rarangkén di bawah huruf


1. panyuku, membuat vokal aksara Ngalagena dari [a] menjadi [u].
Contoh: = ka → = ku.

2. panyakra, menambah konsonan [r] di tengah suku kata.
Contoh: = ka → = kra.

3. panyiku, menambah konsonan [l] di akhir suku kata.
Contoh: = ka → = kla.

c. Rarangkén sejajar huruf


1. panéléng, membuat vokal aksara Ngalagena dari [a] menjadi [ɛ].
Contoh: = ka → = ké.

2. panolong, membuat vokal aksara Ngalagena dari [a] menjadi [É”].
Contoh: = ka → = ko.

3. pamingkal, menambah konsonan [j] di tengah suku kata.
Contoh: = ka → = kya.

4. pangwisad, menambah konsonan [h] di akhir suku kata.
Contoh: = ka → = kah.

5. patén atau pamaéh, meniadakan vokal pada suku kata.
Contoh: = ka → pamaeh = k.


Angka



- = 1 = 2

- = 3 = 4

- = 5 = 6

- = 7 = 8

- = 9 = 0


Dalam teks, angka diapit oleh dua tanda pipa | ... |.
Contoh: || = 240


Tanda baca


Di masa sekarang, aksara Sunda menggunakan tanda baca Latin. Contohnya: koma, titik, titik koma, titik dua, tanda seru, tanda tanya, tanda kutip, tanda kurung, tanda kurung siku, dsb.


Sumber


1. Juniarso Ridwan : Perda Kebudayaan yang Terkesan Chauvinistik, Pikiran Rakyat 4 Desember 2003.
2. Tedi Permadi : Aksara Sunda dan Soal Lainnya, Pikiran Rakyat 15 Februari 2004.
3. Atep Kurnia : Jasa Tuan Hola Buat Sunda, Kompas (Edisi Jawa Barat) 10 November 2007.
4. Djasepudin : Memasyarakatkan Aksara Sunda, Kompas (Edisi Jawa Barat) 07 April 2007

Mengenal Sejarah Aksara Sunda

Pada awal tahun 2000-an pada umumnya masyarakat Jawa Barat hanya mengenal adanya satu jenis aksara daerah Jawa Barat yang disebut sebagai Aksara Sunda. Namun demikian perlu diperhatikan bahwa setidaknya ada empat jenis aksara yang menyandang nama Aksara Sunda, yaitu :
1. Aksara Sunda Kuna
2. Aksara Sunda Cacarakan
3. Aksara Sunda Pegon
4. Aksara Sunda Baku
Dari empat jenis Aksara Sunda ini, Aksara Sunda Kuna dan Aksara Sunda Baku dapat disebut serupa tapi tak sama. Aksara Sunda Baku merupakan modifikasi Aksara Sunda Kuna yang telah disesuaikan sedemikian rupa sehingga dapat digunakan untuk menuliskan Bahasa Sunda kontemporer. Modifikasi tersebut meliputi penambahan huruf (misalnya huruf va dan fa), pengurangan huruf (misalnya huruf re pepet dan le pepet), dan perubahan bentuk huruf (misalnya huruf na dan ma).


Sejarah Aksara Sunda Kuna

Penggunaan Aksara Sunda Kuna dalam bentuk paling awal antara lain dijumpai pada prasasti-prsasasti yang terdapat di Astanagede, Kecamatan Kawali, Kabupaten Ciamis, dan Prasasti Kebantenan yang terdapat di Kabupaten Bekasi.Edi S. Ekajati mengungkapkan bahwa keberadaan Aksara Sunda Kuna sudah begitu lama tergeser karena adanya ekspansi Kerajaan Mataram Islam ke wilayah Priangan kecuali Cirebon dan Banten. Pada waktu itu para menak Sunda lebih banyak menjadikan budaya Jawa sebagai anutan dan tipe ideal. Akibatnya, kebudayaan Sunda tergeser oleh kebudayaan Jawa. Bahkan banyak para penulis dan budayawan Sunda yang memakai tulisan dan ikon-ikon Jawa.
Bahkan VOC pun membuat surat keputusan, bahwa aksara resmi di daerah Jawa Barat hanya meliputi Aksara Latin, Aksara Arab Gundul (Pegon) dan Aksara Jawa (Cacarakan). Keputusan itu ditetapkan pada tanggal 3 November 1705. Keputusan itu pun didukung para penguasa Cirebon yang menerbitkan surat keputusan serupa pada tanggal 9 Februari 1706. Sejak saat itu Aksara Sunda Kuno terlupakan selama berabad-abad. Masyarakat Sunda tidak lagi mengenal aksaranya. Kalaupun masih diajarkan di sekolah sampai penghujung tahun 1950-an, rupanya salah kaprah. Pasalnya, yang dipelajari saat itu bukanlah Aksara Sunda Kuna, melainkan Aksara Jawa yang diadopsi dari Mataram dan disebut dengan Cacarakan.


Aksara Sunda Baku

Setidaknya sejak Abad IV masyarakat Sunda telah lama mengenal aksara untuk menuliskan bahasa yang mereka gunakan. Namun demikian pada awal masa kolonial, masyarakat Sunda dipaksa oleh penguasa dan keadaan untuk meninggalkan penggunaan Aksara Sunda Kuna yang merupakan salah satu identitas budaya Sunda. Keadaan yang berlangsung hingga masa kemerdekaan ini menyebabkan punahnya Aksara Sunda Kuna dalam tradisi tulis masyarakat Sunda.

Pada akhir Abad XIX sampai pertengahan Abad XX, para peneliti berkebangsaan asing (misalnya K. F. Holle dan C. M. Pleyte) dan bumiputra (misalnya Atja dan E. S. Ekadjati) mulai meneliti keberadaan prasasti-prasasti dan naskah-naskah tua yang menggunakan Aksara Sunda Kuna. Berdasarkan atas penelitian-penelitian sebelumnya, pada akhir Abad XX mulai timbul kesadaran akan adanya sebuah Aksara Sunda yang merupakan identitas khas masyarakat Sunda. Oleh karena itu Pemerintah Daerah Propinsi Jawa Barat menetapkan Perda No. 6 tahun 1996 tentang Pelestarian, Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Sastra, dan Aksara Sunda yang kelak digantikan oleh Perda No. 5 tahun 2003 tentang Pemeliharaan Bahasa, Sastra, dan Aksara Daerah.

Pada tanggal 21 Oktober 1997 diadakan Lokakarya Aksara Sunda di Kampus UNPAD Jatinangor yang diselenggarakan atas kerja sama Pemerintah Daerah Tingkat I Jawa Barat dengan Fakultas Sastra Universitas Padjadjaran. Kemudian hasil rumusan lokakarya tersebut dikaji oleh Tim Pengkajian Aksara Sunda. Dan akhirnya pada tanggal 16 Juni 1999 keluar Surat Keputusan Gubernur Kepala Daerah Tingkat I Jawa Barat Nomor 343/SK.614-Dis.PK/99 yang menetapkan bahwa hasil lokakarya serta pengkajian tim tersebut diputuskan sebagai Aksara Sunda Baku.

Saat ini Aksara Sunda Baku mulai diperkenalkan di kepada umum antara lain melalui beberapa acara kebudayaan daerah yang diadakan di Bandung. Selain itu, Aksara Sunda Baku juga digunakan pada papan nama Museum Sri Baduga, Kampus Yayasan Atikan Sunda dan Kantor Dinas Pariwisata Daerah Kota Bandung. Langkah lain juga diambil oleh Pemerintah Daerah Kota Tasikmalaya yang menggunakan Aksara Sunda Baku pada papan nama jalan-jalan utama di kota tersebut.

Namun demikian, setidaknya hingga akhir tahun 2007 Dinas Pendidikan Nasional Propinsi Jawa Barat belum juga mewajibkan para siswa untuk mempelajari Aksara Sunda Baku sebagaimana para siswa tersebut diwajibkan untuk mempelajari Bahasa Sunda. Langkah memperkenalkan aksara daerah mungkin akan dapat lebih mencapai sasaran jika Aksara Sunda Baku dipelajari bersamaan dengan Bahasa Sunda. Dinas Pendidikan Nasional Propinsi Lampung dan Propinsi Jawa Tengah telah jauh-jauh hari menyadari hal ini dengan mewajibkan para siswa Sekolah Dasar yang mempelajari bahasa daerah untuk juga mempelajari aksara daerah.


Perbandingan antara Aksara Sunda Baku dan Sunda Kuna


Sebagaimana diungkapkan di atas, Aksara Sunda Baku merupakan hasil penyesuaian Aksara Sunda Kuna yang digunakan untuk menuliskan Bahasa Sunda kontemporer. Penyesuaian itu antara lain didasarkan atas pedoman sebagai berikut:
  • bentuknya mengacu pada Aksara Sunda Kuna sehingga keasliannya dapat terjaga,
  • bentuknya sederhana agar mudah dituliskan,
  • sistem penulisannya berdasarkan pemisahan kata demi kata,
  • ejaannya mengacu pada Bahasa Sunda mutakhir agar mudah dibaca.
Dalam pelaksanaannya, penyesuaian tersebut meliputi penambahan huruf (misalnya huruf va dan fa), pengurangan huruf (misalnya huruf re pepet dan le pepet), dan perubahan bentuk huruf (misalnya huruf na dan ma).



http://bandung.blogspot.com/2011/06/mengenal-sejarah-aksara-sunda-bag-2.html

Friday, June 03, 2011

Ngaran Rupa-Rupa panyakit

- balas bogo => kasakit kulit sabangsa hapur, warnana bodas semu karadak.
- batuk gangsa => batuk lantaran aya gangguan dina bayah (tbc, jsb),
- batuk bangkong => batuk kosong.
- bisul => kasakit handapeun kulit, bareuh nu ngandung nanah sarta mataan.
- bisul beunyeur => bisul leutik, matana siga beunyeur.
- borok => raheut nu tuluy nanahan lantaran inféksi atawa radang anu pohara.
- botoleun => kasakit dina dampal suku, liangan.
- budug => kasakit kulit, baruntus atawa carénang, biasana ateul lantaran kuman.
- bungkul => sabangsa bisul ngan leuwih teuas.
- cacar, kuris => kasakit kulit nu babari tépa.
- cenang => sarupa bisul ngan leutik, aya nanahan,
- conge => kasakit jero ceuli, kaluar nanah.
- éwateun => kasakit kulit, warna semu beureum ngageblég, karasa ateul, renyem.
- geregeseun => kasakit nyeri kiih, upamana dilantarankeun ayana batu dina jero rarangan (kencing batu).
- gondok => kasakit dina beuheung lantaran kurang yodieum, siga bareuh ngagandoy, tumerapna sok nahun.
- gondongeun => kasakit bareuh dina beuheung bagian luhur, tumerapna henteu lila, biasa disebut panyakit anjing, sok diubaran ku bulao.
- hapur => kasakit kulit totol-totol barodas, karasana ateul mun kakésangan, babari tépa.
- hapur kembang => hapur nu bodas katenjona, bisa diubaran ku daun laja.
- hapur beusi => hapur nu leuwih kandel, hésé leungitna.
- hileudeun => kasakit lantaran inféksi dina ramo jeroeun kuku.
- jengkoleun => kasakit nyeri kiih lantaran loba teuing dahar jengkol.
- jangar, rieut => nyeri sirah jejeletétan.
- keremieun => kasakit ateul bujur lantaran cacing keremi.
- késrék=> kasakit kulit sapérti éksim garing.
- kokoloteun => kasakit kulit beungeut, semu harideung, lantaran kapanasan atawa wedak.
- leuncangeun => kasakit dina sela-sela ramo suku, marentis atawa bareulah, dilantarankeun ku kuman cai, karasana ateul.
- mejen => hésé ngising, kabebeng.
- mengi => asma, kasakit hésé ngambekan pangpangna upama katiisan.
- mimiseun => kaluar getih tina irung lantaran sariawan, jst.
- muriang => awak panas-tiris lantaran katerap kasakit malaria, jsb.
- peujit koréseun => kasakit nyelengit beuteung lantaran telat barangdahar.
- reunghaseun => kasakit kulit, kulit semu tarutung tur semu upamana lantaran keuna ku geutah reunghas.
- rieut => nyeri sirah.
- rorombéheun => kasakit dina dampal suku pangpangna dina lebah keuneung, kulitna bareulah.
- sakalor => kasakit sarap, épilépsi.
- salatri => kasakit nu timbul lantaran kosong beuteung, karasa lieur sebel, tor kaluar késang tiis.
- kalikiben => rasa nyeri dina jero beuteung anu sok timbul upama tas dahar (nginum) kagujrug-gujrug ku lulumpatan.
- salésma => kasakit irung, influenza, flu.
- sampar => kasakit nu babari tepa.
- sariawan => kasakit nu ngalantarankeun barusuh, lantaran panas beuteung.
- sumbilangeun => kasakit awéwé, nyeri pianakan waktu keur kotoran.
- tajam => diséntri, kasakit beuteung nu dilantarankeun ku baksil.
- tampek => kasakit kulit, ateul semu panas, biasa tumerap ka budak.
- tibar => kasakit sarupa bisul, matana tujuh.
- turuwisen => kasakit sarupa cénang dina biwir panon.
- Turun Bero => Panyakit lalaki, kalecina nyeri
- uuseupeun => kasakit dina tikoro, karasana nyeri neureuy, aya useupan.
- wasir => ambéyen, nongtot bool.
- sisidueun => gangguan di jero dada lantaran katiisan nu nimbulkeun ceklak-cekleuk.
- jeungjeuriheun => kasakit nyeri kiih, cenah lantaran nginum cai nu can asak pisan.
- radang => kasakit kulit nu nanahan.

Sumber http://www.facebook.com/notes.php?id=56180083964

Istilah Pancakaki (Turunan atawa sadulur)

Pancakaki téh nyaéta perenahna jelema ka jelema deui anu sakulawarga atawa anu kaasup baraya kénéh.

a. Rundayan atawa Turunan
- anak => turunan kahiji.
- incu => turunan kadua, anakna anak.
- buyut => anak incu.
- bao => anakna buyut.
- janggawaréng atawa canggahwaréng => anakna bao.
- kait siwur => anak janggawaréng.

b. Ka luhur
- bapa => lalaki nu boga anak, salaki indung.
- indung => awéwé nu boga anak, pamajikan bapa.
- aki => bapana indung atawa bapa.
- nini => indungna indung atawa bapa.
- buyut => indung/bapana aki atawa nini.
- bao => indung/bapana buyut.
- janggawaréng => indung/bapana bao.
- kaitsiwur => indung/bapana janggawaréng.

c. Ka gigir
- adi => dulur sahandapeun
- lanceuk => dulur saluhureun.
- emang/paman => adina bapa atawa indung (lalaki),
- bibi => awéwé adina bapa atawa indung.
- ua => lanceuk bapa atawa indung.
- alo => anak lanceuk.
- toa => anak adi.
- kapiadi => anakna emang/bibi.
- kapilanceuk => anakna ua.
- incu ti gigir => incuna adi
- aki ti gigir => lalaki, adina atawa lanceukna aki/nini.
- nini ti gigir => awéwé, adina atawa lanceukna aki/nini.
- ua ti gigir => anakna lanceuk aki/nini.
- emang ti gigir => anakna adi aki/nini (lalaki)
- bibi ti gigir => awéwé, anakna adi aki/nini.

d. Istilah Séjénna

- adi beuteung => adina pamajikan/salaki.
- dulur sabrayna => dulur misan, anak paman, bibi, atawa ua.
- dulur teges => dulur enya, saindung, sabapa.
- indung téré => pamajikan bapa, lain anu ngalahirkeun urang.
- bapa téré => salaki indung, lain anu ngalantarankeun urang lahir.
- anak téré => anak sampakan ti salaki atawa pamajikan.
- dulur patétéréan => anak indung atawa anak bapa téré.
- cikal => anak panggedéna.
- pangais bungsu => lanceukna bungsu.
- bungsu => anak pangleutikna.
- baraya laér => baraya nu nurutkeun pancakaki geus jauh perenahna.
- teu hir teu walahir => teu baraya saeutik-eutik acan.
- bau-bau sinduk => baraya kénéh, sanajan geus laér.
- dulur pet ku hinis => dulur teges.
- baraya => sakur nu aya pancakakina.
- karuhun => luluhur, jalma-jalma anu kungsi aya lila heulaeun urang, nu ngarundaykeun urang.

Sumber http://www.facebook.com/notes.php?id=56180083964

Kumpulan Heureuy Urang Sunda

Jauh-jauh manggul awi, nyiar-nyiar pimerangeun.
Jauh-jauh neang abdi, nyiar-nyiar pimelangeun
Mun teu tulus ka paseukna, ka pancirna oge hade.
Mun teu tulus ka lanceukna, ka adina oge hade.

Test B Inggris
Bu Lia: “Ayeuna ibu rék ngetést maranéh anu bisa ngajawab bener, meunang balik ti heula ! “,
              saur ibu guru Lia.
Bu Lia : Fitha, sok sebutkeun contona irregular verb !
Fitha :   “Bring – brought – brought, hartosna nyandak”
Bu Lia : “Alus. Cikan Yogi ! Tong heureuy baé !”, si Yogi katelah tukang heureuy.
Yogi    : “Dag – dig – dug, hartosna abdi teu acan ngadamel PR”.
Bu Lia : Nangtung dihareup !

Ngajar Basa Inggris ku basa Sunda:
“Ayeuna ibu rék ngetést maranéh ihwal present continous“, saur ibu guru Lia.
“Ridwan, sok sebutkeun contona present continous !”, ibu guru Lia naros.
“Hi istuning (he is tuning),hartosna dia keterlaluan “.
“Déni !"
“Déy weureu daun (they were down), hartosna mereka weureu daun”
” Kahareup kabéh! Matak TBC ngajar barudak kawas kieu mah !”, bu Lia bendu.

Budak Jago Ngomong Ingris
Kuring mah teu aneh, upami barudak urang Ingris anu di London umur 9 tahun tos lancar ngagunakeun basa Inggris.
- Atuh puguh we Kang, pan maranehn teh urang Inggris anu di London, puguh we lancar kana basa Inggrisna.
+ Tah anu aneh mah ningali barudak urang Sunda aya di kota-kota Tatar Sunda umur 9 tahun masih aya keneh anu tacan lancar basa Sundana.
- Perkawis eta mah sim kuring moal ngomentaran ah..

Tukang Manuk
“Sabaraha mang manuk ieu hargana ?” ceuk saurang lalaki ka tukang manuk.
“Tah anu keur nyanyi mah hargana sajuta. Lamun itu tuh, anu cicing bae, eta mah dua juta” bari nunjuk manuk anu ngahiul bae dina kurung.
“Har, naha bet mahal keneh anu cicing bae geuning Mang?”
“His, pan eta anu nyiptakeun laguna”

Tuturut Munding
“Dewek mah keuheul kapamjikan euy, teu kaop tatangga meuli itu, boga ieu, sok langsung nurutan, dasar si panas baran…!” Mang Sarkim gegelendeng.
“Pamajikan nukitu patut mah bales wae atuh..!” Mang Jupri kalahka mapanas.
“Nya kumaha kitu..?”
“Kieu geura lamun ningali tatangga kawin deui..buru-buru urang ge kawin deui..!”
“Satuju euy…!” Mang Sarkim atoh.

Lagu Jaman Keur Budak:
Bulantok-bulantok Bulan gede bulan montok Moncorong sagede batok Bulantok-bulantok Aya bulan sagede batok Bulanting-bulanting Aya bulan sagede piring.
Bilih aya deui lagu nu sanesna mangga dihaturanan ka payun.

Si Uci AKABRI
" Saha nu hoyong lebet ka surga, Ngacung ! " ceuk bu guru TK.
" Abdi,bu! " ear barudak bari ngaracungkeun curuk.
aya 1 murid teu ngacung, di taros ku bu guru
" Uci teu ngacung, teu hoyong lebet ka surga?" ceuk bu guru
" Abdi emut ka pun bapa, almarhum"ceuk uci
" Muhun cep, nanging tetep kedah hoyong lebet ka surga mah"ceuk bu guru
" emut wasiat pun bapa, Poko na mah, rek kumaha ge abdi kedah lebet AKABRI " ceuk uci


Malam Mingguan
Mulih ti malam mingguan teh si ira lumpat bari ceurik.
" Kunaon neng ?" ceuk ceu iom, " Neng di pegatkeun ku si ombi, umi" si ira nembalan." Ah, wios neng..emang lalaki mah Borokokok sadayana !, Ngke ge aya borokokok anu pas jeung neng ". Si neng ngalieuk ka bapa na, bari ceurikna ngabedasan. Ari kang tatang, bapa na si ira, mah molohok bari lieur.

Thursday, June 02, 2011

Menelusuri Sejarah Sunda Belanda

Menelusuri sejarah kebudayaan Indonesia, termasuk sejarah Sunda, mau tidak mau mesti berhubungan dengan negeri Belanda. Banyak arsip dan artefak penting yang disimpan di Belanda hingga kini masih dipelihara dengan baik.
Di negeri Belanda paling tidak terdapat dua lembaga penting yang mengoleksi cukup banyak arsip dan artefak Sunda, yaitu Koninklijk Instituut voor Taal Land en Volkenkunde (KITLV) di Leiden dan Museum Tropen di Amsterdam. Bahkan, di tempat yang disebutkan terakhir, pengunjung dapat menikmati diorama dalam ukuran asli secara proporsional dan boneka model kecil. Displai tersebut berusaha membawa pengunjung pada keadaan ataupun suasana yang mendekati aslinya.
Beberapa koleksi berbentuk miniatur, seperti miniatur rumah joglo dari Jawa, dan boneka model yang mengenakan pakaian tradisional dari berbagai daerah, termasuk Bali, ditampilkan dengan jumlah koleksi cukup banyak. Tampak juga sekelompok pemain gamelan yang diperagakan dengan boneka model kecil berukuran lebih kurang 15-20 sentimeter. Meskipun ukurannya kecil, boneka itu cukup detail dan informatif. Manuskrip Sunda "buhun"
Koleksi foto dan naskah KITLV sungguh mengagumkan. Bayangkan, peta-peta kuno Kota Bandung yang orisinal dan sudah berusia sekitar seabad masih tersimpan dengan baik. Di antara peta-peta tersebut ada yang digambar secara manual dan ditulis dengan tangan. Hanya, karena sudah tua, beberapa bagian, terutama pada lipatan sedikit rusak. Namun, secara keseluruhan peta tersebut masih bisa dibaca dan digunakan sebagai dokumen atau referensi.
Salah satu koleksi KITLV yang menarik adalah sebuah manuskrip tentang permainan tradisional anak-anak Sunda yang berasal dari berbagai daerah sejak tahun 1900-an. Manuskrip tersebut terdiri dari lembaran hasil ketikan manual di atas kertas ukuran folio serta tulisan tangan. Beberapa tulisan dilengkapi dengan ilustrasi sederhana dengan medium pensil atau tinta. Ilustrasi tersebut menggambarkan cara permainan beserta peralatannya.
Manuskrip tersebut tidak dipinjamkan ke luar kecuali untuk difotokopi di tempat tersebut. Harga per lembar 0,60 euro (sekitar Rp 9.600 dengan kurs 1 euro = Rp 16.000). Jumlahnya sekitar 130 lembar. Jadi, biaya fotokopinya 130 x Rp 9.600 = Rp 1.248.000.
Jika dihitung dari harganya, itu termasuk sangat mahal. Namun, kalau kita lihat dari nilai kesejarahan, orisinalitas, dan kepentingannya mengenai sejarah kaulinan barudak di Tatar Sunda, harga tersebut tidak ada artinya. Belum tentu museum atau pusat kebudayaan Sunda di Bandung memiliki arsip serupa.
Di Museum Tropen, Amsterdam, terdapat satu paviliun yang disebut The Netherlands East Indies di lantai pertama. Isinya adalah berbagai koleksi seni budaya dari tanah Hindia Belanda, termasuk yang berasal dari Tatar Sunda.
Di salah satu displai terdapat tayangan audiovisual film dokumenter mengenai kehidupan sehari-hari keluarga Preangerplanter. Displai itu dilengkapi dengan dokumentasi foto-foto mereka di rumah dengan latar belakang para pembantu atau lebih populer dengan sebutan jongos. Jongos wanita memakai kebaya dan jongos lelaki memakai sarung dengan ikat kepala. Pada waktu itu acara minum teh sering kali dijadikan kesempatan orang Belanda yang baru datang dari negerinya untuk mengenal lingkungan sosialnya yang baru di Hindia Belanda.

Sejarah pendidikan
Di bidang sejarah pendidikan di Hindia Belanda salah satunya dipamerkan buku bacaan berjudul Bacaan Mimiti Pikeun Sakola Sunda III karangan RK Djajadiredja, TA Gaikhorst, dan N Titus. Turut dipajang buku RA Kartini, Door Duisternis tot Licht, buku Sutan Sjahrir berjudul Onze Strijd, serta sebuah buku karangan Soekarno mengenai Indonesia. Buku-buku tersebut orisinal.
Dipajang pula alat-alat tulis gerip lengkap dengan sabak sebagai alas menulisnya. Zaman dahulu, anak sekolah menulis pelajaran di atas sabak. Jika ingin belajar atau membahas materi berikutnya, sabak tersebut mesti dihapus terlebih dahulu. Dengan demikian, siswa mesti mampu mengingat, misalnya rumus hitungan yang baru saja ditulis. Jangan heran, banyak orang tua dahulu dapat mengingat sesuatu atau menghitung bilangan di luar kepala. Zaman sekarang, jika siswa lupa, ia tinggal membuka kembali buku catatannya. Bahkan dengan komputer prosesnya lebih mudah lagi.
Selain itu, terdapat gambar "sekolah" kalangan pribumi di kampung (eene inlandsche school in de kampong). Bangunannya berupa rumah panggung kecil berlantai palupuh. Dinding belakang dan sebagian dinding samping ditutupi bilik bambu. Siswa laki-laki duduk bersila mengenakan sarung dengan tutup kepala. Seorang siswa perempuan berkebaya duduk terpisah dari laki-laki. Mereka tampaknya sedang belajar membaca buku atau Al Quran yang diletakkan di atas penopang kayu.
Jika diamati secara saksama, bangunan tersebut menyerupai sebuah tajug karena di latar depan tergantung beduk dan gentong air untuk membersihkan badan atau berwudu.
Pada bagian keterangan dituliskan bahwa sekolah-sekolah di Hindia Belanda didirikan karena pihak pemerintah dan perusahaan milik Belanda memerlukan pekerja yang terlatih. Dengan cara meningkatkan pendidikan di kalangan pribumi diharapkan kebutuhan itu dapat terpenuhi. Selain itu, program tersebut merupakan salah satu kebijakan etis pihak Pemerintah Belanda waktu itu.
Di bagian lain dipajang berbagai bentuk hasil kerajinan dari bambu, kayu, dan pandan, antara lain ayakan, pengki, besek, tolombong, dan dudukuy. Bahkan pengki terdiri dari beberapa bentuk dan ukuran. Ada juga perangkap ikan di sungai yang disebut bubu dan bermacam-macam alat atau produk dari batok kelapa.
Kini barang dan alat-alat tersebut mulai langka dan jarang digunakan lagi oleh masyarakat di kota besar. Peralatan tersebut tersisih oleh produk plastik yang lebih murah dan tahan lama. Padahal, alat tersebut merupakan artefak yang menjadi bagian dari sejarah kebudayaan sebuah bangsa atau suku, misalnya suku Sunda, yang memiliki nilai historis tinggi.
HENRY H LOUPIAS Staf Pengajar Fakultas Ilmu Seni dan Sastra Universitas Pasundan

Sunday, May 29, 2011

Basa, Kasenian, jeung Kahirupan Sunda

KU ayana kamekaran téknologi internét nu ngarambah nepi ka tepis wiring, tétéla mawa pangaruh nu kalintang hadé kana kahirupan basa Sunda. Sanajan téknologi datangna ti deungeun, tapi lain hartina mareuman basa Sunda. Perkara ieu bisa diimeutan dina sawatara jejaring sosial, saperti facebook. Réa diantarana anu tara asa-asa deui ngawangkong téh ku basa Sunda tur bisa kabaca ku balaréa. Malah aya rasa kareueus kana basa Sunda, mangsa bisa ngawangkong ngagunakeun basa indung. Lebah dieu, bisa dicindekeun yén naon rupa anu jolna ti deungeun téh henteu salawasna goréng, malah nu hadé ogé kacida réana. Kilang kitu, kalintang gumantung kana kumaha carana urang ngamangpaatkeunana pikeun kahadéan.

Poé basa indung anu dipiéling saban 21 Fébuari tangtu bakal leuwih haneuteun ku ayana natrat yén basa indung téh hirup kénéh, dina harti masih diparaké ku masarakat dina wangkongan sapopoé. Lain baé basa Sunda, da kaasup basa indung sélér séjénna ogé jadi leuwih hirup ku ayana kamekaran téknologi. Lebah dieu seukeutna sawangan UNESCO téh, anu antukna netepkeun 21 Fébuari minangka Poé Basa Indung Internasional.

Héabna sumanget pikeun ngamumulé basa Sunda ogé bisa karasa ti kalangan rumaja. Contona, dina Féstival Drama Basa Sunda (FDBS) Pelajar anu diayakeun ku Téater Sunda Kiwari, pesertana bisa ngajaul ngaleuwihan targét panitia. Sabada pendaptaran FDBS Pelajar ditutup, kacatet 49 grup téater rumaja nu miluan dina éta féstival. Lain baé patandang ti Jawa Barat, da aya ogé peserta anu jolna ti Banten. Basa Sunda henteu bisa dipisahkeun ku wilayah administratip. Komo deui Banten mah kapan sidik Sunda pisan.

Sajabana ti FDBS Pelajar anu digelar ti tanggal 7 nepi ka 27 Fébuari, di Gedong Kasenian Rumentangsiang ogé maneuh dipidangkeun rupaning kasenian Sunda, kayaning tari tradisonal, sandiwara Sunda, longsér, jeung sajabana. Beuki pikabungaheun basa nengetan personilna leuwih réa didominasi ku kaum rumaja. Sandiwara Sunda mimiti neut-neutan deui, dipidangkeun sacara maneuh di Rumentangsiang. Grup Sri Murni jeung Ringkang Gumiwang kaasup dua grup sandiwara nu mindeng ngagelarkeun pintonan di Rumentangsiang.

Ku leuwih hirupna basa Sunda, boh di dunya maya atawa dina kahirupan sapopoé, dipiharep mawa pangaruh hadé pikeun masarakat. Budaya Sunda tetep bisa kajaga pikeun ngawangun kahirupan nu silih asah, silih asih, tur silih asuh. Réréongan dina kahadéan, wanoh jeung baraya katut tatangga, muga leuwih natrat deui. Urang Sunda bisa ngigelan kamekaran jaman, bari henteu kudu ngaleungitkeun idéntitasna salaku urang Sunda. Pon kitu deui, taya salahna mikaresep kasenian deungeun kalayan henteu kudu mopohokeun kasenian banda urang.

Dina mangsa globalisasi kiwari, taya deui pilihan iwal ti kudu wani aub tarung dina persaingan. Urang Sunda kudu siap tandang makalangan sangkan henteu jadi galandangan di lembur sorangan. Pangpangna mah nurutkeun data statistik, di lembur sorangan ogé tétéla urang Sunda méh kaléléd ku para pendatang. Widang ékonomi, pulitik, katut kasenian, ulah nepi ka kajadian jati kasilih ku junti. Urang Sunda kudu bisa hirup kalayan walagri di lemah cai Sunda. Ironis kabina-bina mangsa nyaksian urang Sunda nu teu kabagéan pacabakan tur teu mampuh mibanda pangiuhan. Di sisi séjén, réa nu hirupna medah-meduh, malah ngarasa bingung kudu kumaha méakeun raja kaya.

Dina kaayaan sarupa kitu, naha kamana atuh palsapah “silih asih” téh jeung sasama téh? Naha urang bet téga ngantepkeun baraya nu katalangsara di sarakan sorangan? Ku kituna, lain baé ngamumulé basana jeung kasenianna, tapi nu leuwih utama mah miara ajén inajén jeung saripati kalinuhungan budayana pikeun dipraktékeun dina kahirupan sapopoé. Lamun “silih asah, silih asih, jeung silih asuh” geus bisa diterapkeun dina kahirupan sapopoé, tangtu beuki éndah Sunda téh. Éndah alamna, éndah kahirupanana. Hirup basana, hirup kasenianna, tur hirup budayana. Apan harti “Sunda” téh éndah. Rék ditarjamahkeun kana basa naon ogé, “Sunda” mah salawasna éndah tur reumbeuy kahadéan

Catetan DHIPA GALUH PURBA
http ://galuh-purba.com/basa-kasenian-jeung-kahirupan-sunda/

Thursday, May 26, 2011

Carita Burakna Lalakon Nyi Mas Enok jeung mang Ook

oleh Gandul Gantung Awang

(Pantun buhun teu purun)
Carita Burakna Lalakon Nyi Mas Enok jeung mang Ook
-------------------------------------------------

Pun sapun!
Paralun ! Sapun !
Ka sakur anu candewok!
Nu di Legok nu nyangkewok!

Paralun
Sabab kaula eundeuk nyatur
Nyatur pantun nu teu purun
Haneuleum tunda tukang tinun
Hanjuaneun anu ngalegeday !

Paralun
Matak kaula
Ku sabab
Gagambaran dijieun carita
Tapi disilok
Ku anu sarieun
Dipajarkeun mumuja Cilok
Jeung direka dirarobah
Dijarijieun-jieun
Ka nu belengok .... !
Jeung ku sabab
Kaula nyaho
Engke jaga
Baris datang deui Bebengok
Loba menak loba pangkat
Harayang diaraku deui
Tukang tarok tukang Bobok anderok!
Sorooodddooootttt Gaplok!

Bandungan!
Geura Emok!

Ari katelahna Mang Ook!
Imahna di sisi lembur Tutugan Bengkok!
Kakoncara tukang bobok!
Tukang tarok jeung tukang mukakeun…anderok!
Karesepna oge nyonyoo hayam Bangkok!
Tara kapok-kapok!
Sanajan remen dipacok!
Ceuk pamajikanna oge!
Mang Ook teh jelema koplok!
Teu kaur aya mojang denok!
Mang Ook sok hayang tuluy nyantok!
Ari ngaran pamajikana katelahna teh Nyi Enok!

Urang Kocapkeun
Mang Ook keur aneprok
Ari aneprokna bari ngadahar kurupuk dorokdok
Ari daharna cutrak catrok jiga nu ambeuk jasa!
Huntuna kekerot Awakna noroktok
Ambeuk Mang Ook
Ambeukna rosa jasa
Ari ambeukna
Nya ka pamajikana tea Nyi Enok

Sok…!
Ceuk Mang Ook bari ngamang-ngamang pakarang bengkok
Ari pakarangna titinggal si Carok!
Naon, Kang Ook?
Bi Enok pamajikan mang Ook rada ngahaok
Maneh bieu keur naon jeung Si Ucok?
Bieu iraha, kang Ook?
Bi Enok molohok
Bieu, dina handapeun tangkal jambu bangkok!
Oh, apan dititah ku Kang Ook, neangan bangkong korodok!
Moal enya neangan bangkong korodok!
Mani bari silih pacok bari mojok?
Dasar pamajikan bungaok!
Ku aing digaplok maneh teh, Enok!
Sumpah, Kang Ook!
Kuring mah teu silih pacok!
Jeung si Ucok!
Saksina oge hayam Bangkok!
Hayam anu keur kongkorongok!
Si Ucok mah ukur ticatrok!
Kana tungtung erok!
Laju ku kuring dikerok!
Tapi paralun lamun nepi ka silih pacok!

Ari etah, kunaon baju mani laledok?
Apan ngadiukan tikotok!
Tuluy diberesihan ku taneuh ledok!
Ah maneh mah bisaan ngelok, Enok!
ceuk Mang Ook bari nyokot sendok paranti nembok
Tunda!
Emok!

Laju Mang Ook ngaleok
Bari katara beungeutna mani camohok
Teu lungak-longok
Komo ka nyi Enok
Rek ka mana, borokokok?!
Bi Enok nyorowok
Rek narok Si Ucok…!
tembal Mang Ook bari maledog ku batok!
Ari nu dibaledogna?
Nya kana kenteng suhunan imah!
Imahna Haji Mubarok!
Nu boga pabrik kururpuk dorokdok!
Tunda!
Emok!

Urang caritakeun bae
Mang Ook geus anjog
Angkuhna ka hareupeun imah mang Ucok
Di lembur Cisolok
Bari ngamang-ngamang sendok tembok
Mang Ook hahaok
Siga anu keur mabok
Awakna mani noroktok
Meh bae huntuna oge morolok
Ka luar sia teh, Ucok…!
Mang Ook beuki ngahaok
Tapi Mang Ucok tacan kaperegok
Teuing ngokok kumeok memeh dipacok
Sabab Mang Ucok geus kapok
Lamun kudu pahaok-haok jeung Mang Ook.

Eh, Kang Ook!
Tos lami keketrok kana panto rorompok?
Bi Ni’ok, pamajikan mang Ucok
Geus ngajanteng hareupeun Mang Ook
Atuh sakedapan mah Mang Ook
Kalah molohok bari gagaro kana sirahna anu borok
Euh, nyi Ni’ok…Ok..eeeuuuuh…Ok…!
Mang Ook nyaritana semu anu kararagok.
Panonna meh-mehan molotok
Neuteup awak bi Ni’ok anu montok
Mangkaning Bi Ni’ok ukur mamake baju jeung calana anu kacida pondok
Kunaon Kang Ook?
Mangga lebet ka rorompok!
Kaleresan aya kopi ledok buatan Newyork!
ceuk bi Ni’ok.

Teu talangke deui Mang Ook asup ka jero
Bari angger molohok
Neuteup awak bi Ni’ok anu katingalina beuki montok
Tur matak nyolok
Leungeunna mani geus teu kuateun
Hayang kudak-kodok
Ari Mang Ucok…!
Teu kebat Mang Ook nyaritana
Kaburu dipotong ku bi Ni’ok
Nuju mondok!
pokna Ni’ok bari ngasongkeun cikopi anu cenah mah buatan Newyork
Malah teu lila Bi Ni’ok oge mamawa mangkok
Naon eta anu dina mangkok, Nyi Ni’ok ? tanya Mang Ook.
Apan ieu teh kueh pamahanan ti Ceu Enok!
Istrina Kang Ook!
Kamari nu nganteurkeunna oge si Itok!
Cenah, Ceu Enok sukuran pedah boga orok!
Leres eta teh, kang Ook?”
Enya, tapi orokna oge beunang nyieun si Enok jeung Mang Ucok!
Inyana salaki nyi Ni’ok!
Nu leres Kang Ook?
Bi Ni’ok rada ngahaok meh-mehan ticatrok.
Sumpah, sing wani aya anu maok!
Sabab Si Enok mah baheulana!
Bobogohan jeung Mang Ucok!
Ku aing dicabok si Ucok teh, kang Ook !
Bi Ni’ok beuki hahaok.
Malah bari ngaleos ninggalkeun Mang Ook anu molohok
Rek ka mana nyi Ni’ok? mang Ook ngajorowok.
Rek ngontrog Si Borokokok Ucok ka imahna Si Enok…!
Tunda!
Emok!

Kacaturkeun di imahna Bi Enok
Saditinggalkeunna ku mang Ook
Teu pati lila datang mang Ucok
Memang ti saanggalna oge Mang Ucok geus ngintip tina juru tembok
Atuh basa Mang Ook ngoloyod teh, langsung bae Mang Ucok keketrok
Geus indit Si Ook teh, Nok? tanya Mang Ucok.
Cocok, kang Ucok!
Si Ook keur ngontrog ka imah Kang Ucok!
Untung Kang Ucok aya di rorompok Enok!
Paling oge aya bi Ni’ok!
Tapi ketang, apan bi Ni’ok teh kakara boga orok?
Enya, keun bae lah, Nok!
Orokna oge hasil bobogohan Si Ni’ok jeung Si Ook!
Mending ayeuna mah wang mojok!
Nu leres, Kang Ucok?
Sing wani disantok ku Enok mbung ku Entok!
Hayu, ah wang mojok!
Akang teu kuat hayang dikerok ku Enok…!
Dasar Borokokok Ook!
Ku aing ayeuna diontrog ka gogobrogna Si Ni’ok …!
Ceuk Bi Enok bari nyokot bedog pamere ti Aki Asok
Gidig muru ka imahna Bi Ni’ok
Ari Mang Ucok ukur molohok
Bari panonna molotot kana enggon paragi mondok
Manehna jeung Bi Enok


Laju Urang Kocapkeun
Di lembur Ciendog
Di tengah jalan nu legok
Nyi Enok jeung nyi Ni’ok paamprok
Arinyana rek der perang
Perangna rosa jasa
Arinyana silih hahaok
Borobot Bareok borobot gubrag!
Saling Takol Saling cabok
Saling sered, saling gegel Saling kadek, saling nyekek
Sa;ing rawel nu dibunian !
Perang, perang !
Perang sakuriling bungking !
Ceuk Nyi Enok :
Wani?
Ceuk Nyi Ni’ok :
Keneh!
Derrr perang deui!
Ngan perangna henteu lila
Arinyana laju araneprok
Nyi Enok jeung Nyi Ni’ok silih bekok
Ari Bekokna
Bekok lebah bujur bujur nu darempok
Dararempok ?
Eta mah aya sabab na
Sabab loba gawe bari cingongo
Ngored bari cingongo
Ngarejo bari cingongo
Karihna bari cingongo

Teu lila ti harita
Kang Ook jeung Mang Ucok
Datang Ngalongok
Ari duanana kalahka keprok
Ningali Nyi Enok jeung nyi Ni’ok aneprok
Bangun nu candewok
Bari nambulan Tikotok

Pun sapun!

Sunday, May 08, 2011

Tatarucingan

1. Make baju bodas lain dokter, make topi hejo lain tentara. (Toge)
2. Hayam naon anu sukuna sarebu? (Hayam keur pawey)
3. Diubek diteangan, geus kapanggih dipiceun. Naon? (Korong)
4. Naon sababna lamun tumpak mobil sok nundutan? (Sabab banna buleud)
5. Sato naon anu teu bisaeun mundur? (Sato nu nukangan tembok)
6. Bangku naon anu bisa didahar? (Bangkuang)
7. Cing pangnyebutkeun 5 rupa ngaran bungbuahan anu sok didahar, sakali nyebut! (Rujak)
8. Batu naon anu teu aya di cai? (Batu garing)
9. Oray naon anu teu bisaeun ngaleor? (Oray nu ngalegleg linggis)
10. Jalma naon anu sukuna tilu panonna opat? (Aki-aki make iteuk jeung kacamata)
11. Di luar koneng, di jero bodas, nu apaleun monyet. (Cau)
12. Hayam naon anu sukuna hiji? (Hayam nu keur jengke)
13. Bapana udud, indungna nyeuseuh, anakna ceurik. (Kareta api)
14. Gajah tumpak beca, gede naonna? (Gede bohongna)
15. Baso dibalikkeun jadi naon? (Bahe)
16. Awakna leutik pisan, sirahna gede pisan. (Sireum make helm)
17. Nini-nini bongkok kumaha sarena? (Peureum)
18. Piring naon anu bisa dipake nempo bulan? (Piring bolong)
19. Manuk naon anu jangjangna dina suku, sirahna dina suku? (Manuk anu katincak)
20. Naon sababna ban mobil tina karet? (Mun tina coklat pasti digembrong)
21. Sapi naon anu bau? (Sapiteng)
22. Piring naon anu pangrame-ramena di Indonesia ? (Piringatan 17 Agustus)
23. Naon bedana sarimie jeung nini-nini? (Sarimie renyah, nini-nini renyoh)
24. Pribumi di luar ari semah di jero. ( Tukang beca jeung panumpang)
25. Dicabak beye, ditakol ngabelentrang. (Tai kotok napel dina tihang listrik)
26. Diusapan, didengkakkeun, tuluy diasupkeun. (Kacamata)
27. Di luar hujan angina, di WC hujan naon? (Hujan-heujeun)
28. Hayamna bodas, naonna anu hideung? (Kalangkangna)
29. Buah naon anu dipikaresep ku lalaki? Buahenol
30. Jam naon anu bisa nembang? (Jamrud)
31. Monyet naek kana tangkal kai, tinggal naonna? (Tinggal turunna)
32. Pare naon anu teu ngeunah? (Parea-rea omong)
33. Jalma meuli kasur keur naon? (Keur beunta)
34. Sato naon anu sukuna dina sirah awakna dina sirah? (Kutu)
35. Kapas 2 kg, batu 1 kg, lamun ditinggangkeun kana suku nyeri mana? (Nyeri sukuna)
36. Ku naon tukang baso nakolan mangkok? (Ku sendok)
37. Soeh teu bisa dikaput, kotor teu bisa diseuseuh. (Keretas)
38. Budak dugul asup kana embel. (Cilok)
39. Petina hiji, mayitna loba. (Korek api)
40. Kaca naon anu nyeri? (Kacabok)
41. Naon sababna kareta api manjuna ngarayap? (Mun nangtung mah nabrak kapal nu keur ngapung)
42. Kaca naon anu seungit? (Kacapiring)
43. Kaca naon anu pangbeuratna? (Kacalikan gajah)
44. Hayam naon anu keur jengke? (Hayam nu keur sondah)
45. Ari sakintal bisa jadi sapuluh kilo? (Bisa, lamun kiloanana ruksak)
46. Aya balon sapuluh, bitu hiji, kempes tilu, kari sabaraha deui? (Kari 9 da nu kempes teh ditiup deui)
47. Dicekek beuheungna dieleketek beuteungna. (Gitar)
48. Naon sababna ban sapedah anu tukang sok babari dugul? (Balas cape mikiran kumaha carana hayang miheulaan ban hareup)
49. Naon sababna lamun anjing keur lumpat sok ngalieuk bae ka tukang? (Sabab teu make kaca spion)
50. Kaca naon anu sok disada? (Kacapi)
51. Cing pangmacakeun: Pa Ha 2 3 4 din (Pa Haji Samsudin)
52. Sapi naon anu bisa ngarayap dina tembok? (Sapiderman)
53. Hayam naon anu isuk-isuk tara kongkorongok? (Hayam paeh)
54. Supirna opatan ari panumpangna saurang. (Pasaran)
55. Buah naon anu tara diala? (Buah murag)
56. Piramida di jerona aya harta karun. (Bacang)
57. Gajah keur ulang taun. Sakumna sasatoan geus daratang, iwal tititinggi, naon sababna? . (Sabab make sapatu heula, lila (loba teuing sukuna)
58. Leutik, bodas, panjang, teuas, lumpatna ngabelesat( Remeh napel dina kareta api nu keur maju)
59. Tukang naon lamun digeroan sok lumpat ngajauhan? (Tukang maok)
60. Ti peuting asak ti beurang atah. (Lampu bohlam)
61. Bajuna hejo, leumpangna nguriling bari udud. (Obat nyamuk)
62. Sukuna hiji, panonna tilu. (Lampu setopan)
63. Ka handap muka ka luhur nutup. (Seleting)
64. Maju eleh, mundur meunang. (Nu keur lomba tarik tambang)
65. Aya manuk 10 ditembak hiji, tinggal sabaraha? (Euweuh hiji-hiji acan da kaburu hiber)
66. Sato naon anu pangleutik-leutikna sadunya? (Incuna kuman nu teu dahar saminggu)
67. Aya anjing begang, anjing lintuh, anjing jangkung, anjing pendek,)
jeung anjing edan rek nyokot tulang. Pangheulana anjing mana? (Anjing baseuh)
68. Kapal naon anu teu bisa ngapung? (Kapal nu mesinna ruksak)
69. Hideung, leutik, bahaya. (Sireum napel dina bom)
70. Kumaha ngabedakeun sirah cacing jeung buntut cacing? (Eleketek heula, nu seuri eta huluna)
71. Naha superman bajuna make hurup "S"? (Sabab mun XL mah bakal logor teuing)
72. Hiji diala ari loba teu diala. (Huis)
73. buah naon anu sok diwedak? (Kesemek)
74. Tangkal naon anu sok dipikasieun? (Tangkal sampeu nu keur dipake nyumput maung)
75. Lamun Arjuna neangan cinta, ari Bima neangan naon? (Neangan kukuna nu sok dibabawa ku tukang jamu)
76. Sirahna dina beuteung, ceulina dina beuteung, beuheungna dina
beuteung. (Orok nu keur dikakandung ku indungna)
77. Sapedah naon anu bisa ngapung? (Sapedah anu ditalian kana 1000 balon gas nu keur ngapung)
78. lauk naon anu bisa hiber? (Lauk Indosiar)
79. Kuda naon anu teu bisa lumpat? (Kuda nu dicangcang)
80. Ari nakol bedug aya sabaraha warna? (Ti luarna)
81. Minyak naon anu rame? (Minyaksikan pertandingan sepakbola)
82. Batman nginum fanta, ari Superman nginum naon? (Minumpas kejahatan)
83. Hayam naon anu sok diteangan ku jelema? (Hayam leungit)
84. Naon bedana onta jeung kangkung? (Onta mah di Arab, kangkung mah diurab)
85. Tukang naon anu teu bisa ngitung? (Tukang poto)
86. Kalong naon anu pinter maen bal? (Kalonggak beckham ya…Del Piero)
87. Bisa naek teu bisa turun. (Haji)
88. kalimah naon anu dibaca ti hareup jeung ti tukang sarua hartina? (Kasur ini rusak)
89. Gajah naon anu sukuna dua? (Gajah nu keur keprok)
90. Hurup naon anu ngeunah? (Nya T)
91. Lamun Superman ngapung tara ngadeukeutan panonpoe, naon sababna? (Sabab sieun S-na leeh kapanasan)
92. Leutik bodas pikasieuneun. (Sireum nu napel dina huntu maung)
93. Setan naon anu bisa nangtungkeun sepedah? (Setandar)
94. Sato naon anu pangharam-haramna? (Anak bagong euweuh bapaan)
95. Hayam naon anu sukuna 1002? (Hayam nu keur gelut jeung titinggi)
96. Rancung lain landak, hejo lain tentara. (Kaktus)
97. Make baju lain manusa, make dudukuy lain patani. (Bebegig)
98. Kasur naon anu matak nyeri? (Kasura)
99. Palu naon anu bisa pidato? (Pa Lurah)
100. Akar di luhur, pucuk di handap. (Janggot)
101. Asup tarik kaluar laun. (Leho)
102. Bisa turun teu bisa naek. (Hujan)
103. Boga sisit lain oray, boga makuta lain raja. (Ganas)
104. Budak dugul loba kutu. (Onde-onde)
105. Diasupkeun hejo, dikaluarkeun beureum. (seupah)
106. Dicabak aya dilieuk euweuh. (Ceuli)
107. Dicukur buluan, teu dicukur dugul. (Kadongdong)
108. Dipeuncit hirup, teu dipeuncit paeh. (Rebab)
109. Disebut sakali hirup, disebut dua kali paeh. (Kuda)
110. Ditakol nyendol teu ditakol nyendol. (Goong)
111. Diudag lumpat didagoan cicing. (Kalangkang)
112. Gunung bitu, bandera kekelebetan. (Nu keur ngakeul sangu)
113. Hiber lain ku jangjang, balik lain ku suku. (Langlayangan)
114. Indungna cicing anakna ancul-anculan. (Lisung jeung halu)
115. Nangkub dieusi nangkarak kosong. (Kopeah)
116. Oray hejo panonna loba. (Peuteuy)
117. Samak saheulay, lampuna mangrebu-rebu. (Langit)
sumber : http://botram.multiply.com/journal/

Sunday, April 10, 2011

Ngaderes Sunda Ayeuna


Nyarita perkara Sunda ayeuna
asa nyaritakeun deungeun-deugeun
saban réngsé sawangkongan
dipungkas ku humandeuar
ditungtungan ku hanjelu
–naha bet kieu ku naon kitu
 
Ku naon Sunda beuki wanian
ngagugulukeun pacéngkadan
mopohokeun silih élédan
nyapirakeun silih ajénan
papada urang nu cenah sakocoran
dulur salembur baraya landes
kalah betah silih arah
silih gitik silih bintih
nu rék  maju digusur
nu rék ngaléngkah diréngkas

Ari dina pakumbuhan
nu rada lega ambahan
Sunda téh bet épés méér
teu kacatur lébér wawanén
ku naon Sunda beuki lindeuk
teu lingas cara baheula
ku naon Sunda beuki héngkér
teu bedas cara baheula
jaman kakawasaan
henteu ngan salelewek Priangan

 Lain, lain kudu mulang deui
ka mangsa-mangsa bihari
da puguh geus lawas kaliwat
moal datang ku disambat
 
Henteu, henteu kudu salin jinis
ngajirim jalma baheula
dipapantes didangdanan
cacah sina jiga ménak
somah sina jiga pangkat
sina bisa sampurasun
sangkan apal kana rampés
 
Lain, lain kudu muntang pageuh
kana tangkal nu baheula
tapi kudu melak tangkal anyar
ciri aya nu ayeuna
cék maranéhna nu jaga
 
Henteu, teu kudu tipepereket
nyekelan akar nu pasoléngkrah
satungtung urang can wawuh
akar naon nu pabalatak
da puguh pagaliwota
antara akar jeung oray
nu bisa macok mun urang bongoh
 
Ku naon Sunda bet betah
ngajimatkeun nu baheula
dibungkus dijieun isim
dipuhit dipusti-pusti
ana dibuka eusina
goréhél téh tai kotok dilebuan
 
Baheula nu geus kaliwat
urang teundeun dina batin
guareun sakali-kalieun
mun pareng urang keur nineung
nu baheula mah apan geus puguh galurna
geus karuhan lalakonna
sanajan ngan ukur béja
carita cenah ceuk cekéng
Ari Sunda nu ayeuna
naon caritakeuneun jaga
mun ngagugulung waé baheula
reueus ku nu geus euweuh
keukeuh melang kana tapak
taya gadag taya ketak
 
Apan Sunda kudu tandang
meruhkeun poé ayeuna
malar Sunda gedé tanaga
keur nangtang poé isukan
Harepan mah aya di jaga
lain nyampak di baheula
baris kahontal henteuna
kuma cék ketak ayeuna

Lamun Sunda hayang maju
atuh ulah leumpang mundur
da punduk mah teu mataan
nu puguh kalah tabrakan
pageduk jeung dulur sorangan
tidadalagor tibabaranting
antukna éléh ku capé
ngalempréh di jajalaneun
dilindes ku deungeun-deungeun
 Nyarita perkara Sunda ayeuna
nyaritakeun lalakon nu heureut léngkah
ka hareup ukur sajeujeuh
ka tukang kilométeran
teu apal di poé ayeuna
linglung ka poé isukan
da bongan ngagugulung waé kamari
nu kuduna geus disimpen dina lomari

(Ku Kang Yayat Hendayana : Pebruari 2010)

Friday, April 08, 2011

UNIVERSITAS KEHIDUPAN

Ketika kerjamu tidak dihargai,
Maka saat itu Kau sedang belajar tentang KETULUSAN
Ketika usahamu dinilai tidak penting
Maka saat itu Kau sedang belajar tentang KEIKHLASAN
Ketika hatimu terluka sangat dalam
Maka saat itu Kau sedang belajar tentang MEMA’AFKAN
Ketika Kau harus lelah dan kecewa
Maka saat itu Kau sedang belajar tentang KESUNGGUHAN
Ketika Kau merasa sepi dan sendiri
Maka saat itu Kau sedang belajar tentang KETANGGUHAN
Ketika Kau harus membayar biaya yang sebenarnya tidak perlu Kau tanggung
Maka saat itu Kau sedang belajar tentang KEMURAHHATIAN
Tetap Semangat ....
Tetap sabar ....
Tetap tersenyum ....
dan
Terus belajar ....
Karena Kau sedang menimba ilmu di UNIVERSITAS KEHIDUPAN.

Sunday, April 03, 2011

Hariring Bandung

Hariring Bandung
Pencipta : ujang suwarna
Lagam : Degung-Kawih

Hariring hariring bandung
Haleuang haleuang bandung
Ngagalindeng sora degung
Mirig lagu degung panggung
Aduh bandung puserna parahiangan
Bandung tempat kabudayaan
Kota kawarti
Pinuh kawarti wawangi
Bangsa lian oge mandang
Bandung nelah kota kembang nu kiwari
Bandung nu ngandung sajarah
Danyeuh anu katelah
Hariring rupi ka eling
Haleang rupi ka melang
Ka para nonoman sunda
Kade lali budayana

Eundeuk-endeukan

Eundeuk-endeukan
Pencipta : Mang Koko Koswara

Hayu batur urang ulin ka kebon
Tataekan dina tangkal nu doyong
Eundeuk-eundeukan na' dahan
Resep emplad-empladan
Diuk ungkleuk-eungkleukan
Kakawihan

Hayu batur urang ulin ka landeuh
Tataekan bari muntang sing pageuh
Eundeuk-eundeukan bagenti
sepi tina karisi
Dina dahan sidengdang
Moal lewang

Sunda Tandang

Geura tabeuh goong manéh, Jalu
ngadu handaru jeung sora goong nu lian
malar batur nyarahoeun
hidep téh geuning teu pireu
 
Lain mangsana
urang ngadedempés héés
dina wanci kudu nyaring
lain wayah urang léah
balap mandeurikeun manéh
majar téh da lain éléh
 
Tong katalikung ku tukang
mangsa dicangcang ku tambang
beunang ngarara sorangan
beunang mapaés nu héngkér
hésé incah hésé lengkah
dicangreud ku sarwa ulah
akon-akon adiluhung
 
Geura tabeuh goong manéh, Jalu
geus meujeuhna nepak-dada
baheula dicarék sotéh
keur jaman silih élédan
ayeuna mangsana tandang
nu cicing wayahna nyisi
 
Puah
geura teuneung geura ludeung
geura nyoara sin perténtang
anjeun mah lain bagejid, Jalu
tapi jangkrik siap tarung
Prung!

(Ku Kang Yayat Hendayana : 2002)

Saturday, April 02, 2011

Catatan tentang Sastra (2) (Rambutkasih)

Rambutkasih

Karajaan Sindangkasih
Mangrupa carita babad
Baheula teu kapalire
Sastrawan baheula langka
Pujangga teu pati loba
Atawa kurang ka urus
Tapakna tacan kabaca

dialam anu geus canggih
Jaman internet jeung nuklir
Ngaguar lacak baheula
Rumaos tacan katoong
Kakara mangrupa babad
Tapi terus dikotektak
Tina gugel atawa milis
Sangkan sajarahna timu
Bacaeun keur balarea

Lami-lami oge panggih
Asal sabar usahana
Sanajan bari jeung salse
Heunteu bisa gagancangan
Komo mun di rekayasa
Memang ngabutuhkeun waktu
Nu di paluruhna lega

Anu ku urang kasaksi
Tapakna anu baheula
Mangrupa tapakna bae
Carita nu tatalepa
Sanajan teu pati loba
Mangrupa carita sepuh
Ayeuna geus teu kagarap

Komo deuih Rambutkasih
Ceunah teu boga turunan
Najan caroge panggede
Sri baduga nu katelah
Raja kasohor kamashur
Keurna jaman Pajajaran

Najan kitu tetep seungit
Seungitna kamana-mana
Teu di Majalengka bae
Di sakuliahna aya
Patilasan masih nyampak
Najan teu pati kaurus
Sibuk dina pangwangunan

Aya Majalengka pasti
Nagara gemah raharja
Sanajan ukur na dongeng
Eta teh tapak anjeunna
Keur ngawasa di dieuna
Da puguh terahing ratu
Gegeden Sindangkasih tea

Seueur tapak anu pasti
Keurna Pangeran Muhamad
Sanajan ukur carios
Keur anjeunna jadi raja
Kawit aya Majalengka
Eta Garapan ti payun
Tapak lapak nu baheula

Lamun ku urang dipikir
Ukur neraskeun anjeunna
Teu kudu hese beleke
Da sagala enggeus aya
Tinggal loba kadaekna
Hayu batur rempug jukung
Ngawangun daerah urang

Heunteu seueur nu digurit
Ngahaja rek diwatesan
Ulah rek kadalon-dalon
Waktu beak ukur tembang
Nu di imah ngageroan
Sarena teu aya batur
Gulang-guling ngan sorangan

Majalengka, sebuah kabupaten yang berada di propinsi Jawa Barat. Setiap tanggal 7 Juni seluruh masyarakat Majalengka memperingati hari lahirnya Kabupaten Majalengka. Di awali dengan “ngahiyang-nya” Ratu Rambutkasih maka tampuk pemerintahan Kerajaan Sindangkasih berpindah kepada Pangeran Muhamad. Peristiwa menghiyangnya Ratu Rambutkasih dan perpindahan kekuasaan kepada Pangeran Muhamad akhirnya dijadikan rujukan sebagai hari jadi atau hari kelahiran Majalengka, yang dulunya bernama Sindangkasih.

Selamat Hari jadi Majalengka, do’a dan harapan senantiasa selalu dipanjatkan kepada Yang Maha Kuasa agar masyarakat Majalengka dapat menikmati hidup dengan aman, nyaman, tenteram, sejahtera, dan bahagia.
Oleh : Asep Haris Mufadillah

Catatan tentang sastra (1)

Suatu waktu kawan baik saya menanyakan hal ikhwal tentang definisi sastra berikut berbagai sejarah terbentuknya sastra, juga kaitannya dengan seni. Mungkin bagi yang sudah memahami sastra dan sudah banyak terlibat dalam bidang kesusasteraan, pertanyaan ini adalah pertanyaan yang tidak membikin otak berputar, tapi bagi saya, ini adalah pertanyaan besar dan membutuhkan analisa yang panjang disertai dengan argumentasi yang bersifat ilmiah. Saya pikir pertanyaan semacam ini sangat tidak layak ditanyakan kepada saya, selain pengetahuan saya yang masih terbatas, juga pengalaman yang saya miliki belum begitu banyak. Namun pada akhirnya, saya pun harus mencoba untuk menjawab atau lebih tepatnya berbagi pengalaman saya yang tidak banyak ini dengan kawan baik saya itu.

Manusia diciptakan oleh Yang Maha Lembut dalam bentuk yang sempurna, sempurna disini bukan dalam artian fisik atau kecerdasan intelektualitas, apalagi ketampanan dan kepopuleran. Tapi sempurna secara jiwa, ya karena jiwa adalah pancaran sekaligus mewakili bentuk sebenarnya dari setiap insan. Dari itu semua manusia dibekali oleh Sang Pencipta dengan Iman, Akal, dan Budi. Dengan seperangkat pemberian Tuhan yang melekat pada setiap hewan yang berakal ini, akhirnya manusia bisa berkembang, bisa berbudaya, dan juga yang penting adalah bisa lebih manusiawi.

Seseorang boleh mengatakan ‘saya tahu banyak’, tapi jangan sekali-kali mengatakan ‘saya tahu semuanya’. Kenapa ? Seseorang yang mengatakan ‘saya tahu banyak’ adalah hal yang wajar dan manusiawi karena dengan akal yang telah diberikan oleh Yang Maha Penyayang, maka sangat memungkinkan bagi manusia untuk dapat memiliki pengetahuan yang banyak, asalkan tentunya ada usaha untuk menggapainya, yaitu dengan belajar. Namun, bagi seseorang yang berani mengatakan saya ‘tahu semuanya’ maka adalah sebuah ketidakwajaran dan sebuah keniscayaan. Orang yang berani mengatakan ‘saya tahu semuanya’ adalah sama dengan mengatakan bahwa diluar pendapat atau pemikirannya adalah salah, alias hanya pendapat dan pemikirannya saja yang benar, atau dengan bahasa yang sederhana disebut dengan sombong. Dan sifat sombong inilah yang melatarbelakangi kedengkian Iblis kepada Ayah kita semua, sehingga menyebabkan terusirnya manusia pertama dari surga.

Saya meyakini bahwa manusia pertama yang diciptakan oleh Allah SWT dalam bentuk ruh dan badan layaknya manusia sekarang adalah Nabi Adam As, lalu kemudian baru Ibu Hawa. Turunnya Adam dan Hawa ke bumi tidak serta merta menghentikan kedengkian Iblis terhadap manusia, namun itu adalah awal dari sejarah pertentangan antara kebaikan dan kejahatan. Dalam pengembaraannya di tanah baru, Adam dan Hawa memanjatkan do’a dan memohon ampunan akan kekhilafan yang telah dilakukan sewaktu di surga. Lalu Adam dan Hawa-pun berdo’a, yang oleh Allah SWT diabadikan dalam Al-Qur’anul Karim “Robbana Dholamna Anfusana Wailam Taghfirlana Watarhamna Lanakunanna Minal Khosirin”. Dari do’a yang dipanjatkan oleh pasangan suami-isteri pertama di dunia ini, terbersit sebuah pelajaran besar tentang kata-kata indah yang tulus diungkapkan dari hati yang terdalam akan sebuah pengakuan kesalahan. Hal inilah pula yang menyebabkan manusia dijuluki tempatnya salah dan lupa.

Menurut Kamus Besar Bahasa Indonesia (KBBI), sastra adalah seni mencipta suatu karya tulis yang indah bahasanya. Dalam perkembangannya sastra tidak hanya dibatasi pada karya tulis semata, namun juga meliputi bentuk lisan. Sastra berkembang sejak zaman Nabi Adam, saya meyakini bahwa tradisi literasi telah ada sejak awal manusia diciptakan. Do’a yang dipanjatkan oleh Nabi Adam As beserta Siti Hawa adalah berisi rangkaian kata-kata indah yang begitu agung kandungan bahasanya. Merujuk kepada pengertian sastra menurut Kamus Besar Bahasa Indonesia (KBBI) maka saya dengan tanpa ragu meyakini bahwa do’a yang dipanjatkan oleh Nabi Adam As beserta Siti Hawa adalah merupakan karya sastra, dengan demikian berarti itulah karya sastra pertama yang diciptakan oleh manusia di muka bumi ini. Dan sejak saat itulah dimulailah era literasi hingga sekarang ini.

Seringkali kita membagi periodisasi kesejarahan kedalam dua bagian, yaitu zaman pra-sejarah dan zaman sejarah. Zaman pra-sejarah dikatakan sebagai zaman ketika manusia belum mengenal tulisan (pra-literasi), sedangkan yang dimaksud dengan zaman sejarah adalah zaman ketika manusia telah mengenal tulisan dan peradaban (literasi). Tapi bagi saya, amat mustahil jika orang yang telah dapat menciptakan karya sastra dalam bentuk do’a, era-nya dikatakan zaman pra-sejarah. Mungkin saya terlalu naif, tapi saya meyakini bahwa hanya ada zaman sejarah dalam peradaban manusia. Dan kesejarahan sastra adalah telah bermula sejak zaman Nabi Adam As.

Logika, Etika, dan Estetika adalah rangkaian kata yang telah sering kita dengar sehari-hari dalam kehidupan akademik. Sastra sesuai dengan definisi dan kaidahnya adalah termasuk kedalam bagian estetika (keindahan), hal ini sama seperti halnya seni. Sastra dan Seni adalah dua hal yang berbeda, tapi keduanya tidak dapat dipisahkan.

Demikianlah, catatan tentang sastra (1). Semoga dengan perkembangan teknologi komunikasi dan informasi termasuk juga perkembangan pesat jejaring sosial seperti situs facebook ini akan dapat meningkatkan kemampuan literasi kita masing-masing. Dengan kemampuan literasi yang makin bertambah maka akan lebih meningkatkan pengabdian dan keimanan, ketakwaan kita kepada Sang Kholik, sehingga kita tidak menjadi khosyirin (orang yang merugi). Salam Sastra…..

Lembah RUHR, NATO, Mei 2010.
ASEP HARIS MUFADILLAH

Kidung

Lagam  : Degung-Kawih, Kliningan, Ketuk Tilu
Laras    : Pelog Degung, salendro
sumber  : Kumpulan Tembang sunda cianjuran
              Dra. Elis suryani - Yat Yuhaeti - Bandung l986
sanggem abdi ti kapungkur
Mugi ulah nganyenyeri
upami geus teu kamanah
Mugi ulah jadi galih
Mung ngantos-ngantos timbalan
siang wengi seja ngiring

Asli kasenian Bandung
sangkuriang Dayang sumbi
Angkeuhan rek lalayaran
Pangantenan teu ngajadi
Kapegat ku kingkilaban
wewesen Nyi Dayang sumbi

Kinanti kidung rahayu
Rahayu no boga milik
Milik pusaka ki sunda
Bibit beuti ti ngajadi
Jangkar saka kasenian
Kabudayaan sunda asli

sangkuriang langkung bendu
Rumaos sisip nya budi
Kabeurangan rarasaan
Da kapalingan ti peuting
Kasenian kabudayaan
Amin Ya Robbal alamin

sanggar seni L1MA's - www datasunda org